Stap voor stap naar een rechtvaardiger voedselsysteem
De transitie naar een ander voedselsysteem is vanuit de samenleving al in volle gang. Dat bleek op het drukbezochte symposium van Public Food en de provincie Zuid-Holland. Initiatiefnemer Floris Visser omschrijft het treffend: “We komen steeds een stapje verder, op een rommelige weg tussen praktijk en papier.”
Bij binnenkomst in Mensa Mensa aan het Rotterdamse Hillevliet komt de geur van kruidig eten je tegemoet. Hier koken en eten mensen samen, betaalbaar, gezond en sociaal. Public Food is de drijvende kracht achter dit wijkinitiatief, maar werkt ook op grotere schaal aan verandering van het voedselsysteem. Vandaag door boven de grote volkskeuken het symposium Naar een landelijke basisvoorziening voor betaalbaar goed eten te organiseren met de provincie Zuid-Holland.
Ruim tweehonderd bevlogen ambtenaren, onderzoekers en sociaal ondernemers buigen zich over een idee dat even simpel is als radicaal: net als bibliotheken, musea en openbaar vervoer zou de overheid gemeenschapskantines, supermarkten, productie en logistiek moeten steunen. Floris Visser benadrukt dat toegang tot betaalbare, gezonde voeding cruciaal is voor een gezonde samenleving. Momenteel kampt 1 op de 7 Nederlanders met voedselonzekerheid en 50 procent met overgewicht.
Van leefstijl naar samenlevingsstijl
“Mensen zijn afhankelijk van het aanbod, de prijs en de hoeveelheid fastfood in hun omgeving, net als van reclame en marketing door bedrijven die primair winst willen maken”, legt hij uit. “Dat is niet rechtvaardig. Terwijl we toegang tot sport wél zien als publieke taak, laten we betaalbaar en gezond voedsel over aan een commerciële markt. Daar is een denkomslag nodig.”
Om te onderzoeken hoe een deels publiek voedselsysteem vorm kan krijgen, start Public Food samen met de provincie een ontwerpend actieonderzoek. Dit bestaat uit visieontwikkeling en een Lerend Netwerk Proeftuin: een netwerk van praktijkgerichte pilots voor betaalbare, gezonde maaltijden. Komend jaar komen betrokken partijen tijdens zes dialoogtafels samen, terwijl meet-ups inzichten delen met een breder publiek. Het streven is een Alliantie Publiek Voedselsysteem op te richten.
Het kan wél
Onderzoeker Cecília Rocha deelt een inspirerend voorbeeld uit Belo Horizonte, Brazilië. Daar is dertig jaar geleden een deels publieke voedselvoorziening opgericht. Vier publieke restaurants serveren dagelijks zo’n 10.000 maaltijden, als onderdeel van een geïntegreerd voedselbeleid. Cecília: “De kracht is dat consumptie, distributie en productie met elkaar zijn verbonden. Zo moeten bijvoorbeeld schoolmaaltijden voor een groot deel worden bereid met producten van lokale boeren.”
Tijdens workshops staat centraal hoe een dergelijk systeem in Nederland vorm kan krijgen. Miriam Offermans van de Haagse Voedselraad benadrukt dat het belangrijk is te laten zien wat er al gebeurt en krachten te bundelen: “Veel mensen zijn al actief. Met overheidssteun verschuiven we
we langzaam van pionieren naar een duurzame aanpak.” Sigrid Wertheim-Heck, docent mondiale voedselsystemen aan de Wageningen Universiteit, voegt toe: “Een toegankelijke en weerbare voedselvoorziening is cruciaal. In Oekraïne was een moestuin een leuke hobby, maar tijdens de oorloog bleek die van levensbelang.”
Vruchtbare bodem
Het symposium inspireerde veel betrokkenen en biedt een stevige basis voor het vervolg van het actieonderzoek. Initiatieven kunnen meteen aan de slag met de inspiratie en gebruikmaken van drie nieuwe subsidies die vanaf maart openstaan:
- Betaalbaar gezond voedsel 2026 (€475.000)
- Voedseleducatie 2026 (€275.000)
- Social Handprint Impuls (€75.000).
Wil je verder praten of samenwerken? Neem contact op met Floris Visser.